Vi arbetar för ett samhälle
fritt från diskriminering.

Diehtojuohkin mánáide ja nuoraide (nordsamiska)

Bures boahtin Vealahanáittardeaddjái (VÁ).
VÁ (Diskrimineringsombudsmannen, DO) lea stáhtalaš eiseváldi mii bargat riikabeaivvi ja ráđđehusa gohččuma vuođul, ovddidit seamme vuoigatvuođaid ja vejolašvuođaid ja vuosttildit vealaheami. Dás sáhtát lohkat eanet vealahanáittardeaddji ja vealaheami birra ja got dagat ilmmuhusa.

Mii lea vealaheapmi?

Vealaheapmi mearkkaša ahte olmmoš gieđahallo heajubut go iežát. Jus galgá oaivvilduvvot vealaheapmin vealahanlága jelgii dalle eahpevuoiggalaš gieđahallan galgá leat čadnon olbmo sohkabeallái, sohkabealrasttildeaddji identitehtii dahje olggosbuktimii, etnalaš gullevašvuhtii dahje iežá oskkuipmárdussii, seksualálaš sodjui, doaibmahehttehussii ja ahkái. Dat gohččoduvvojit vealahavuođut.

Dát lea vealahanovdamearka:

  • Káfea háliida ahte dušše nieiddat galget bargat sin luhtte ja danin eai divtte bártni gii ohcá barggu bargat doppe.
  • Soamis guhte bargá skuvllas hupmá fasttit niidii su liikeivnni birra.
  • Skuvla ii atte doarvái doarjaga oahppái geas lea ADHD.

Gávdnojit guhtta vealahanvuođu: Njuolga vealaheapmi, eahpenjuolga vealaheapmi, váilevaš olámuddu, givssideamit, seksuála givssideamit ja rávvagat vealaheapmái.

Don sáhtát lohkat eanet daid sierra vealahanvugiid birra dás.

Vealaheapmi lea gildon máŋggaid osiin servodagas

Vealaheapmi ii galgga gávdnot Ruoŧas. Dat čužžo ovdamearkka dihte vealahanlágas ja ON:a konvenšuvnna mánáid vuoigatvuođaid birra (Mánáidkonvenšuvdna).

Vealahanlága jelgii vealaheapmi lea gildon máŋggaid sajiin, ovdamearkka dihte:

  • Skuvllas, ovdaskuvllas ja astoáiggis
  • Bargosajiin
  • Gávppiin ja restoráŋŋain
  • Divššus (ovdamearkka dihte nuoraidvuostáiváldimiin ja dikšoguovddážiin)
  • Kollektiivajohtolagas (ovdamearkka dihte bussain, gáhtovávnnain ja eananvuolraŧiin).

Maid VÁ bargá?

VÁ guorahallá ilmmuhusaid vealaheami birra

Olbmot geat oaivvildit ahte leat vealahuvvon sáhttet ilmmuhit VÁ:i. VÁ juristtat guorahallet mii lea dáhpáhuvvan. Jus gávnnahit ahte lea sáhka vealaheami birra lága jelgii VÁ sáhttá gáibidit dan guhte lea vealahan galgá máksit ruđa (vealahanbuhtadusa) olbmui guhte lea vealahuvvon.

Mii juohkit dieđuid

Mii muitalit politihkkariidda ja iežá mearrideddjiide got bisseha vealaheami. Sáhttá ovdamearkka dihte leat ahte vealahanláhka galgá leat gustovaš eanet guovlluin go otne, dehe eanet olbmot galget oažžut diehtit ahte sáhttá ilmmuhit vealaheami VÁ:i.

Mii ovttasbargat iežáiguin

Máŋgasiid mielas vealaheapmi ii galgga gávdnot ja leat jurdagat got sáhttá bissehit vealaheami. VÁ ovttasbargá iežá eiseválddiiguin ja organisašuvnnaiguin sihke Ruoŧas ja iežá riikkain.

Jus gillát vealaheamis

Jus gillát skuvllas:

  • Muital soapmásii guhte bargá skuvllas, ovdamearkka dihte oahpaheaddjái, kuratorii dehe astoáigebargái. Skuvla ferte veahkehit du.
  • Jus jáhkát dáhpáhus sáhttá leat vealaheapmi de sáhtát ilmmuhit VÁ:i. Don sáhtát maid váldit oktavuođa VÁ:in (rávesolbmosiidduin) jearrat dehe sihtat ráđi.
  • Jus don gieđahallot heajut ja ii gávdno oktavuohta vealahanvuođuin de sáhttá leat loavkašuhtti gieđahallan. Ánut veahki skuvlla bargiin dehe rektoris.
    • Jus it oačču veahki skuvllas de galggat váldit oktavuođa gielddaid dehe skuvlla stivrrain. Don sáhtát sihtat veahki rávesolbmos.
    • Jus don it goitge oačču veahki de sáhtát sáddet dieđuid dáhpáhusa birra Mánáid- ja ohppiidáittardeaddjái.
  • Don sáhtát muitalit rávesolbmuid gean luohtihat. Sáhttá leat váhnen, ustiba váhnen, hárjehalli dehe soames iežá. Rávesolbmot sáhttet veahkehit du.

Jus don gilát iežá sajis go skuvllas

  • Muital rávesolbmuid geasa luohtihat. Sáhttá leat váhnen, ustiba váhnen, hárjehalli dehe soames iežá. Rávesolbmot sáhttet veahkehit du.
  • Jus jáhkán dáhpáhus sáhttá leat vealaheapmi de sáhtát ilmmuhit VÁ:i.

Dihtet go?

Seksualálaš givssideamit lea okta lágan vealaheapmi. Muhto sáhttá maid leat rihkkun. Rihkkumiid galgá ilmmuhit poliisii.

Sidinformation

Senast uppdaterad: 30 oktober 2026