Butjakotrajo (Arbetslivet)

Tjiro butjako-dinimatori náštig diskriminálij tu. Te diskriminálina si te aven eke žénesa maj čores sar ávrenca. Ek butjako-dinimatori náštig diskriminálij tu kon butji keres, kon rodel butji, tut kon praostudento san vadj so praktikanto san. Tut kas ánde line unžule andek butji vadj ánde line tu mentome san e diskrimináciovostar.

Tut mentoj e diskriminaciovostar te žasa pe a butjako-ofico vadj tu te žas pe ek kurzuši pa a butjako-ofico.

Tu mentome san khatar o diskriminaciovo te si tu kontakto e fakosa vadj butjakedinimasko – organizacovosa. Fako si o LO, TCO vadj o Uniovo. Butjakedinimasko-organizaciovo si példaul Švédicko – barvalimaskotrajo (Svenskt Näringsliv), Švédicko Hotelli – taj Restaurangosko taj e Švédicko Komunura taj Medja.

Tu mentome san e diskriminaciovostar kana keres ek korkori firma taj manges ekonomicko žutori, kana manges példaul lil pa ek butji taj kana si tu kontakto tjira bibutjakakasasa.

E diskrimineringosko-ombudsmano site kontrolálij ke hodj a butjako-dinimatori vadj e ávera žan pala e diskrimineringosko – zákono.

Tu šaj des opre ká o fako vadj ká o DO te gindos ke hodj diskriminálime sanas andi butji. Tu te san ánde andek fako angluneske site des opre ká o fako.

Tu šaj des opre ke diskriminálime sanas te si khetáne e:

  • Genusi
  • Pa o genusesko identiteto opral vadj ávri phendimo
  • Etnicitetosa (fajto
  • Dévlikáno patjamo vadj áver patjamo
  • Funkcionálicko-doš
  • Sexualicka sar si
  • Berš

Šaj des opre tjire butjako-dinimatores voj te inkrel tu čores ke tu san, ke tu sanas vadj avesa khére sar dej/dad e šavoresa.

Kon šaj del opre ká o DO?

Šaj des opre diskriminaciovo tu te san butjári, te rodes butji, te keres sar unžule butji pe kodo than vadj ánde line tu unžule pe kodo butjakothan. E praktikantura vadj praostudentura iš šaj den opre diskrimineringo.

Šaj des opre tjire butjake-dinimatores voj te inkrel tu čores ke tu san, ke tu sanas vadj avesa khére sar dej/dad e šavoresa.

Vi tut kas ávri šudine anda i butji šaj des opre diskriminaciovo. Ke hodj ávri šudine tu anda i butji jelentij ke hodj náštig keres aba butji khote.

Tu mentome san khatar o diskriminaciovo

  • te žasa pe a butjako-ofico vadj tu te žas pek kurzuši so a butjako-ofico kerdas.
  • te situ kontakto e fako vadj butjakedinimasko – organizacovosa.
  • te keres korkori firma vadj te manges ekonomicko žutori
  • kana manges példaul legitimacija pak butji
  • kana situ kontakto tjira bibutjakakasasa

Naj slobodo te diskriminalin te si khetáne.

  • Genusi
  • Pa o genusesko identiteto opral vadj ávri phendimo
  • Etnicitetosa (fajto)
  • Dévlikano patjamo vadj áver patjamo
  • Funkcionálicko doš
  • Sexualicka sar si
  • Berš

So šaj dav opre ká o DO?

Diskrimineringo si kana ek butjako-dinatori inkrel eke žénes maj čores sar e áveren, ke példaul tu bisexuelno san vadj anda tjiro etniciteto.

Diskrimineringo si vi kana ek bujake-dinatori trakaséralij tu. Te trakaseralin si ke hodj te inkren čores, példaul te phenel tuke variso so tu či kames vadj te prasázij čores.

Sa kongodi kon šefuraj ginen le sar butjake-dinatoreske.

O diskrimineringo unjivar pháresi te dikhen. Példaul zakonura so láše mezin e intregonenge, de so kerel maj čores eka grupake manušenge, sar példaul e žuvjange.

Tu mentome san e diskriminaciovostar pi butji. Tu mentome san khatar o diskriminaciovo ande a butjakotrajo kana példaul si:

  • Kontakto situ a butjake-oficosa
  • Kana ande san ande organizacovos sar példaul butjakodinimasko-organizaciovo taj butjako-organizaciovo
  • Kana kezdis ek firma, kana ande tjiro korkori firma keres butji, ekonomicko žutori kana tu keres tjiri korkori firma vadj kana tut si legitimacija pak butji

Példa po diskriminaciovo ande a butjakotrajo

Példa ke so šaj si diskriminaciovo ande a butjakotrajo so tu šaj des opre ká o Diskrimineringosko-ombudsmano:

  • Maj cera potjini tu sar e ávre butjake-kolegas. Tumen sa jékh butjij vadj majdnem sa kodo butjázin. Tu gindos kado si anda tjiro genusi.
  • Šaj žas pe ek intervjuvo andek butji. Lášo jedjuraj tu de či den tuke i butji. Tu gindos andakodo ke a butjako-dinatori dikhel ke tu sar murš ande e žuvjáne gáda gélan po intervjuvo.
  • Tut si lášo jedjo, de náštig žas po intervjuvo. Tu gindos ke kado si ke a butjako-dinatori dikhel ke tut si ávere-themesko ánav.
  • Tjiro butjako-dinatori phenel tuke ”dili” vadj ”buzivo, táto”. Kana tuke čoresi, tjira butjako -dinatori phenel ke hodj voj ”numa prasazij”.
  • Tu manglan maj láši butji pe kodo than ká butji keres, de či dine tuke i butji. Tu kade gindis ke andakodo ke a butjako-dinatori či kamel ke hodj tu ande e nasválengo vurdon san.
  • Tjira butjako-dinatori phenel ke godjaver san, de tu de za ”terni/terno san” te aves šefo.
  • Tut či den ekonomicko žutori te keres ek korkori firma. Tu gindis ke anda kodo ke kon trubuj te del ekonomicko žutori gindoj ke hodj tu de za phuro/phuri san.
  • Tu náštig keres majdur butji ká opre line tu po zumajimo sar butjári Tu gindos ke andakodo ká khamni pélan. 
  • Tut pušen pe eka butjako intervjuvo ke hodj si tut aids. Tu gindos ke andakodo ke hodj a butjako-dinatori čores gindoj pa e afrikanicka-švédura.
  • Tjire heterosexuela butjake-kolegura šaj ingren penca penge romnjan taj romen pe butjárengo-festo. Tjiro partneri naj khardo. Tu gindos ke a butjako – dinatori či kamel ká tu homosexuelno san.
  • Tjira butjako-dinatori maj čori potjin del tu sar e ávere butjáren. Tu gindos ke andakodo ká tut si dikhimaski problema.
  • Tjira butjako-dinatori phenel bajura pa o sexo. Voj/vo vi khutjilel tute, de tu či kames.
  • Ek butjako – ofico či kamel te žutij tu te den tu butji. O butjári pe a butjako-ofico phenel ke i firma numa kecave manušen kamel te lel opre pakas gindoj ke švédoj.

Naj slobodo te strafolin

Tu te dan opre tjire butjake-dinatores anda diskrimináciovos voj/vo najslobodo tut te strafolij. Te strafalin šaj si példaul ke hodj te del tu maj čori butj vadj hodj musáj te keres majbut butji.

Ek butjako-ofico vadj fako náštig strafalij te dan le opre tu anda diskriminaciovos.

Soj e trakaserimata?

Či sosko manuš tena avel trakaserálime pe peski butji. Tut náštig aves trakaseralime khatar tjiro butjako-dinatoro taj khatar e ávera butjára.

Tu náštig aves trakaseralime či kana példaul pe a butjako-ofico vadj kana kontaktolis tjire fakos.

Te trakaserálin si te keren varikasa čores, például te phenen tuke variso so tu či kames vadj te prasázin pe ek čori rig.

Trakaserimata najslobodo te aven te si khetáne:

  • Genusi
  • Pa o genusesko identiteto opral vadj ávri phendimo
  • Etnicitetosa (fajto)
  • Dévlikano patjamo vadj áver patjamo
  • Funkcionálicko doš
  • Sexualicka sar si
  • Berš

Trakaserimata šaj si kana variko vorbij pa manušen pek čori rig so tuke naj mišto. Példaul pa e žuvjan vadj pa homosexuelnon vadj pa romen pe ek specialno rig.

Trakaserimata šaj si vi kana variko példaul phenel varikaske ”blate”, ”romanobéng”, ”mongo”, ”dilo” vadj ”kurva”. Šaj avel vi kodo kana variko makhel ”o trušul so e nazisten sas” pe tjiro skafo. E trakaseriji keren eke manušes te hatjárelpe prasado, brigako, darado vadj čores inkerdo. Kado si sakone jékheste áver so hatjárel sar trakaserimo. Tu so gélan perdal pa trakaserimo phenes tu kade gindos tu ke e vorbi kerde tu prasado.

Mindig a butjake-dinimatores so si les o pharojipe te tordjárel e trakaserimátura.

Soj e sexuelna trakaserimátura?

E trakaserimáta šaj si vi sexuelna. Kodaleske phenelpe atunči sexuelna trakaserimatura.

Kado šaj si ke variko khutjilel tute, hiaba tu či kames vadj variko phenel ke voj/vo kamel te pašol tusa, de tu či kames. Šaj si ke vi variko kamel te sikavel tuke sexuelna fotovura so tu či kames te dikhes vadj prasazij pa o sexo kade sar tu či kames.

Kado si áversosko ká sako jékh manuša so von gindon si sexuelno trakaserimo. Tu so sexuelt san trakaserálime so phenes tu te hatjáres tu pe tjiri butji čores.

Phen dostaj!

O zákoni phenel kodo kon trakaseralij site žanel taj hatjárel ke voj/vo trakaseralij.

Andakodo site phenes kon trakaserálime san te phenes kodaleske kon trakaseralij tut tena kerel, sar példaul e sexuelna trakaserimatura.

Tu šaj vorbis kodale žénesa kon trakaserálij tu vadj te iskiris leske/lake. Tu šaj manges vi ávere žénen te žutin tu te vorbin kodale manušesa.

Unjivar kana zuráles si trakaserimatura či trubuj te phenes. Atunči o zákoni phenel ke kodo žéno trubujas te žanel ke kodo so voj kerel si trakaserimatura. 

E trakaserimatura šaj aven diskrimenaciovo

Ek butjako-dinatori te trakaserálija tut o zákoni phenel ke kado si diskrimináciovo.

Vi kodo diskriminaciovoj te phenela a butjako-dinatori varikaske hodj te trakaserálij tut. Atunči šaj des opre a butjake-dinatores ká o fako vadj ká o DO.

A butjako-dinimatori si ek žéno so šefoj.

Kodo naj diskriminaciovo ek áver butjári te trakaserálija tut.

De a butjako-dinatori te žanela ávri ke tu trakaseralime san pi butji site tordjárel téle. Tjiro butjako-dinatori site dikhel ke tena avel khonik trakasereralime pe a butjakoplaco.

Diskrimineringoj tu te avesa trakaseralime varikastar kon butji kerel po

  • ek butjako-ofico vadj fako vadj pe ek butjako-organizaciovo
  • ek firma vadj organizaciovo so del ekonomicko žutori te startalij firma.
  • ek rajipe so del legitimacia pe ek butji vadj tu te san trakaseralime khatar a bibutjaki – kasa.

Tjira butjako-šefo site kerel de ánglal

O zákoni phenel ke a butjako-dinatori site kerel de ánglal tena avel trakaserimata pe a butjakoplaco. Te keren de ánglal si ke hodj variso tena kerdjolpe de ánglal.

O zákoni phenel ke ek butjako – dinatores 25 butjárenca site avel ek plano. Ando plano site avel sar te butjázin tena avel sexuelno trakaserimato vadj trakaserimátura so si khetáne e genusesa, etinicitetosa, dévlikane patjamasa vadj ávere patjamasa.

Ek butjako-dinatori te šunela vadj te dikhela ke hodj variko hatjárelpe trakaserálime pi butji atunči a butjako-dinatori site žanel ávri ke so kerdjilaspe khote. Te sas trakaserimatura a butjako-dinatori site tordjárel e trakaserimata.

Tut náštig strafalin tu opre te des

Opre te dan tjire butjake-dinatores anda trakaserimátura a butjako – dinatori náštig strafalij tut.

Te strafalin si példaul ke hodj te dentu maj čori butji vadj ke trubuj te keres butesa majbut butji.

Eka butjako-ofica vadj ek fako náštig strafalij tu te dan len opre anda trakaserimaton.

Šaj des opre ká o DO vadj ká tjiro fako tjiro butjako-dinatori te strafalija tut.

A butjako-dinatori tena kerel khanči šaj des opre a butjake – dinatores ká o fako vadj ká o DO.

Sar dav opre?

Tu šaj des opre tjire butjake-dinatores ká o Diskrimeringosko-ombudsmano (DO) te gindos ke hodj tu diskriminálime sanas. Tu ánde te san ando fako, šaj des opre khote.

Tu šaj des opre ká o DO te gindos példaul ke hodj tut diskriminálindas tjiri a-kasa vadj tjiro butjako-ofico.

Šaj des opre ká o DO te gindos ke diskriminálime sanas taj si khetáne:

  • Genusi
  • Pa o genusesko identiteto opral vadj ávri phendimo
  • Etnicitetosa (fajto)
  • Dévlesko patjamo vadj áver patjamo
  • Funkcionálicko doš
  • Sexualicka sar si
  • Berš

Šaj des opre tjire butjake-šefos te inkrel tut maj čores pi butji ke tu khére san, vadj avesa khére sar dej/dad e šavoresa.

Ek butjako-dinatori te šunela vadj te dikhela ke hodj variko hatjárelpe trakaserálime pi butji atunči a butjako-dinatori site žanel ávri so kerdjilaspe khote. Trakaseracia te sas a butjako-dinatori site tordjárel e trakaserimata. A butjako-dinatori tena kerel khanči šaj des opre a butjake – dinatores ká o fako vadj ká o DO.

Tut kas si ek funkcionálno-télegélimo si tu čačimo pe tjiri butjako-placo tekeren kade hodj te pasálij tuke. Kado šaj si ke hodj site keren o lokali so ándej e möbli vadj a butjake-bajura. Ek báro butjako-placo site kerel majbut sar ek cigno. Khar ká tjiro fako vadj amende ká o DO te das tu majbut informaciovo.

Kade keres

Tu šaj keres ek opre dinimo numa korkori te gindos ke hodj diskriminálime sanas. Šaj iskiris tjiro opre dinimo ká o Diskrimineringosko-ombudsmano (DO). Či kodo naj slobodo te diskriminálin tut anda tjiri familja. Példaul ke hodj tjiro phral si transvestito.

Ande opredinimo site iskiris tjiro ánav, tjiro adresi taj tjiro telefono. Mištoj vi tjiro e-posto te iskiris.

Site iskiris kodalesko ánav kas opredes. Kado šaj si a butjako-dinimatoresko ánav, a butjako-oficesko ánav vadj fakosko. Iskirin vi ke anda sos tu gindos tu sanas diskriminálime.

Iskirin te gindos ke anda tjiro etnicitetoj, anda tjiro genusij vadj anda tjire berši kado.

Iskirin ek lil e DO-voske vadj iskrin ánde o papiri.

Te kames te des opre ker kodo so majsigo. Pe a butjakoplaco so kerdjolpe sigo khasajvelpe. Kana ek kecavi butji khasajvelpe o DO náštig kerel palakodo khanči.

Te kemes o opredinimo šaj iskiris pe tjiri šib.

Kade keras tjire opre dinimasa kana ká o DO avilo

Kana ek opre dinimo bišadan ká o DO ame rodas ávri so kerdjilaspe.

Kado jelentij ke ame ginas mišto so tu iskirinda taj ame ávri rodas so kerdjilaspe. Kodales/kodala kas opre dan anda o diskriminaciovo vi voj šaj phenel so kerdjilaspe.

O DO te gindoj ke hodj tu diskriminalime sanas zumavel o DO kade te kerel te avel páča maškar tume. I páča maškar tume jelentij ke hodj tutar mangen érto vadj love den tu.

Tu taj godales kas opre dan tena avena ávri taj tena avela páča maškar tume atunči o DO šaj ingrel tumaro problema pi krisi.

Ek krisi si ek rajipe so phenel kana variso naj pala o zákono.

Naj slobodo te strafolin

Tu te dan opre tjire butjake-dinimatores ká o DO vadj ká o fako atunči voj náštig strafalij tut.

Te strafalij si példaul ke hodj maj čori butji site keres vadj ke hodj majbut site keres butji sar so trubuj.

Példaul ek butjako-ofico vadj bibutjaki-kasa nášig strafalij tut ke tu opre dan le ká o DO, példaul náštig phenen ke či žutin tu te rodes butji.