Ávera riga ando them (samhele) (Andra samhällsområden)

E diskrimineringosko zákoni sama lel tena diskriminalin pe majbute thanen ando them (samhälle). Tu példaul mentome san khatar o diskrimineringo kana kines variso andek bolta, kana les ek kher, vadj kana andi išpita san taj kana den tu žutori pe Nasválengi –kasa (försäkringskassa).

Te diskriminálina varikas jelentij si te aven eke žénesa maj čores sar ávrenca.

E diskrimineringosko-ombudsmano (DO) kerel butji tena avel diskriminaciovo taj kontrolálij ke hodj pala e diskrimineringosko – zákono keren.

Tu šaj des opre ká o DO te gindos ke hodj tu diskriminalime sanas taj te si khetáne e

  • Genusi
  • Pa o genusesko identiteto opral vadj ávri phendimo
  • Etnicitetosa (fajto)
  • Dévlesko patjamo vadj áver patjamo
  • Funkcionálicko doš
  • Sexualicka sar si
  • Berš

Kon šaj del opre?

Tu šaj des opre diskrimineringo te san kinitori vadj paciento példaul ká ek firma vadj rajende taj e žéne so khote keren butji maj čores inkren tut sar e áveren, ke tu példaul bisexualno san vadj ke tu rakhadjilan andek áver them na ando Švedo.

Tu šaj des opre vi te gindos ke hodj trakaseralime sanas. 

Naj slobodo te diskriminalin te si khetane:

  • Genusi
  • Pa o genusesko identiteto opral vadj ávri phendimo
  • Etnicitetosa (fajto)
  • Dévlesko patjamo vadj áver patjamo
  • Funkcionálicko doš
  • Sexualicka sar si
  • Berš

Kana naj slobodo te diskriminalin?

Naj slobodo te diskriminalin példaul :

  • Kinimo vadj biknimo anda továri taj butji
  • Maladjimo so kazgodeskej, példaul piaco taj koncerto.
  • Socialickobutji taj dromeskobutji
  • Nasvala-kasaki butji
  • Themsko sitjimasko žutori
  • Ketanimo
  • Phuterdo butjidinimo
  • Kado jelentij ke példaul kon kerel butji ando them, ando komuno vadj medja náštig kerel khanikasa čores.

Tu šaj des opre példaul e komunos, rajen vadj firma anda diskriminaciovos. Tu šaj des opre vi išpita vadj e Nasválenga-kasa. De náštig des opre ká o DO példaul tjire somsedos ke hodj trakaseralij tu. Ek somsedo te trakaseralija tu šaj desles opre ká e Šingále.

So šaj dav opre?

Diskrimineringo si kana ek rajipe vadj firma inkrel tut maj čores sar e áveren, ke példaul tu bisexuelno san vadj anda tjiro etniciteto. Bisexuelno žéno si kon šaj kamel vi žuvjan taj vi muršen. 

Šaj des opre ká o DO te gindos ke trakaseralime sanas. Te trakaseralin si te inkren tu čores, példaul ke hodj te phenel tuke variso so tu či kames vadj te prasázij čores.

Naj slobodo eke žéneske kon példaul po Socialij te mangel variakas ávres te trakaseralij tut.

O diskrimineringo unjivar pháresi te dikhen. Példaul zakonura so láše mezin e intregonenge, de so kerel maj čores eka grupake manušenge, sar példaul e žuvjange.

Példa po diskrimineringo

Khate si példa ke so tu šaj des opre ká o Diskrimineringosko-ombudsmano.

  • Tuke či mukel e kherengo te les ávri ek kher. Tu gindos ke andakodo ká rom san.
  • Tu khamni san taj nadjon dukhal tjiro dumo.
  • Tu náštig keres butji, de e Nasválengi–kasa či del tu nasválenge love.
  • Eka rátjako-klubo phenel ke tu náštig žas ánde ke tu transvestito san.
  • Tu homosexuelno san. Tu náštig žas ánde ká tjiro nasvalo partneri.
  • I išpita kade gindoj ke tu či san lesko njamo.
  • Tu náštig žas ánde andek restaurango. Tu kade gindos ke andakodo ke von dikhen ke hodj tut cp-došálo san.
  • Tut sexuelt trakaseralin kana keres tjiri ketanija. 
  • Tu náštig kines ek treningoski-kártja po jimo ke tut dikhlo si.

Naj slobobo te strafalin

Tu opre te dan példaul eke rajipes vadj eka firma anda diskrimineringo von tut náštig strafalin.

Te strafalin tu šaj si, ke či muken tu te žas ánde andek bolta vadj restaurango kas tu opre dan anda diskriminaciovos. 

Te strafalin šaj si, vi kaske e kheraj te trakaseralina tu kana opre dan le vadj e nasválengo – centrali či kamel te leltu ká opre dan le.

Tu šaj des opre ká o DO tut te strafalinde. 

Soj e trakaserimatura?

Te trakaserálin si te keren varikasa čores, például te phenen tuke varisoske so tu či kames vadj te prasázin pek čori rig. Trakaseráciji najslobodo te aven te si khetáne:

  • Genusi
  • Pa o genusesko identiteto opral vadj ávri phendimo
  • Etnicitetosa (fajto)
  • Dévlesko patjamo vadj áver patjamo
  • Funkcionálicko doš
  • Sexualicka sar si

Trakaserimata šaj si kana variko vorbij pa manušen pek čori rig so tuke naj mišto Példaul pa e žuvjan vadj pa homosexuelnon vadj pa e sámura pek specialno rig. 

Trakaseriata šaj si vi kana variko példaul phenel varikaske ”blate”, ”romanobéng”, ”mongo”, ”dilo” vadj ”kurva”. Šaj avel vi kodo kana variko makhel ” o trušul so e nazisten sas” pe tjiro skafo. E trakaseriji keren eke manušes te hatjárelpe prasado, brigako, darado vadj čores inkerdo. Kado si sakone jékheste áver so hatjárel sar trakaserimo.Tu so gélan perdal pa trakaserimo phenes ke tu kade gindos tu ke e vorbi kerde tu prasado.

Soj e sexuelna trakaserimátura?

E trakaserimáta šaj si vi sexuelna. Kodaleske phenelpe atunči sexuelna trakaserimatura.

Kado šaj si ke variko khutjilel tute, hiaba tu či kames vadj variko phenel ke voj/vo kamel te pašol tusa, de tu či kames. Šaj si ke vi variko kamel te sikavel tuke sexuelna fotovura so tu či kames te dikhes vadj prasazij pa o sexo kade sar tu či kames. 

Kado si áversosko ká e manuša so von gindon si sexuelno trakaserimato. Tu so sexuelt san trakaserálime so phenes tu te hatjárestu čores ande kodo situaciovo.

Säg stopp! -  Phen dostaj!

Imoportantoj tu kon trakaserálime san te phenen kodaleske kon trakaseralij tut ke či kames kodo so voj/vo kerel vadj phenel. Vi kodo importantoj te phenes lake/leske tena trakaseralij tu. Tu šaj manges vi ávere žénen te žutin tu te vorbin kodale manušesa.

Unjivar kana zuráles trakaserimaturaj či trubuj te phenes. Atunči o zákoni phenel ke kodo žéno trubujas te žanel ke kodo so voj kerel si trakaserimatura. 

Naj slobobo te strafalin

Tu te dan opre példaul eka bolta anda trakaserimatos von náštig strafalin tut. Te strafalin tu šaj si példaul, ke či muken tu te žas ánde khote majbut te kinkeres.

Tu šaj des opre ká o DO te strafalina tu anda kodo ke hodj opre dan. 

Sar dav opre me ká o DO?

Šaj des opre ká o Diskrimineringosko-ombudsmano (DO) te gindos ke hodj tu diskriminalime sanas khetane:

  • Genusi
  • Pa o genusesko identiteto opral vadj ávri phendimo
  • Etnicitetosa (fajto)
  • Dévlesko patjamo vadj áver patjamo
  • Funkcionálicko doš
  • Sexualicka sar si
  • Berš

Tu šaj des opre példaul e komunos, rajen vadj firma anda diskriminaciovos. Tu šaj des opre vi išpita vadj e Nasválenga-kasa. De náštig des opre ká o DO példaul tjire somsedos ke hodj trakaseralij tu. Ek somsedo te trakaseralija tu šaj desles opre ká e Šingále.

Kade keres

Tu šaj keres ek opre dinimo numa korkori te gindos ke hodj diskriminálime sanas. De tu tela e 18 berš te san tjiri dej/dad vadj kon gindoj prátu site muken o DO te žal pi krisi. 

Ando zákonij ke naj slobodo te diskriminalin tut ke variso si ande tjiri familja. Sar példaul ke te si tjiri dej/dad homosexuelna taj tu andakodo šaj san trakaseralime taj diskriminalime.

Iskirin tjiro opredinimo ká o Diskrimineringosko-ombudsmano (DO). Iskirin ek lil e DO-voske vadj iskrin ánde o papiri.

Ande opredinimo site iskiris tjiro ánav, tjiro adresi taj tjiro telefono. Mištoj vi tjiro e-posto te iskiris.

Site iskiris a firmako ánav vadj rajengo kas opre des. Iskirin ke anda sos tu gindos tu sanas diskriminálime. Iskirin ke so tu gindos so saj khetane példaul šaj si ke anda tjiro funkcionališo – doš, tjire etnicitetoj, vadj anda tjiro patjamoj.

Te kames te des opre ker kodo so majsigo.

Kade keras e opre dinimasa kana ká o DO avilo

Kana ek opre dinimo bišadan ká o DO ame rodas ávri so kerdjilaspe. Kado jelentij ke ame ginas mišto so tu iskirinda taj ame ávri rodas so kerdjilaspe. Kodales/kodala kas opre dan anda o diskrimineringo vi voj/vo šaj phenel so kerdjilaspe. 

O ávri – rodimo te sikavel ke hodj diskriminalime sanas zumavel o DO te kerel kade ke te avel páča maškar tume.

O DO te gindoj ke hodj tu diskriminalime sanas zumavel o DO kade te kerel te avel páča maškar tume. I páča maškar tume jelentij ke hodj kodo/kodi kon diskriminalindas tu példaul mangel tutar érto vadj potjinel love tuke.

Tu taj kodales/kodala kas opre dan či aven ávri taj naj páča maškar tume atunči o DO šaj ingrel tumari problema pi krisi.

Ek krisi si ek rajipe so phenel so naj ando zakono.

Naj slobodo te strafolin

Tu opre te dan példaul eka bolta vadj eka firma anda diskrimineringo von tut náštig strafalin ke hodj opre dan le.

Šaj des opre ká o DO von te strafalin tu ke tu opre dan le.

Phuterdo dokumetumo

DO si ek rajipe. Kongodi šaj ginele e rajipenge dokumentura. Ek dokumentumo šaj si példaul ek lil ká e raj. Vi o e-posto si ek dokumentumo. 

De si dokumentumura so garadej. O sekreteso si ek áver vorba po garado. So garadoj náštig ginen kodo informaciovo khatar o DO.

 

Šaj kontaktolis e DO-vos te si tu pušimata. Šaj vorbis eke ávri-roditoresa tena žanas sar trubuj te iskiris kana opre kames te des variso.