Butjakodživiba (Arbetslivet)

Na lela tu butjakohéruno te diskriminimen tut. Te diskriminimen hin ka akharela vaures bengalide ke vaures. Na lela o butjakohéruno diskriminimen tut kon sal personali, tut kon ródela butja, sal praktikanosikjikúno vaj praktikantto.

Tu sal teli kirija vaj úhlimen aŕe aro butjako than ni hin tut arakhiba kajo diskriminiba.

Tu sal nína arakhlo priśi kajo diskriminiba ka džahas aro butjako arakhibosko biro vaj tu sal aro jek kursos po butjakoarakhibosko biro.

Tu sal nína arakhlo priśi kajo diskriminiba ka sal kontako pe jek fackjakotšetaniba vaj jek butjako dimnaskierengo organisatcia. Fackjakotšetaniba hin sar eksemplura LO, TCO ta Unionen. Butjako dimnaskierengo organisacia hin sar eksemplura Sveittiko barvaliboskodživiba (Svensk Näringsliv), Sveittibosko Hotelli - ta Restaurangkompania ta Sveittibosko gáve ta gávengo faĺiba.

Tu sal nína arakhlo priśi kajo diskriminiba ka kamehas te phiraves iego firma ta ródeha dumudíben. Ka ródehas sar eksemplura legitimatsia pe jek buti ta sal kontakto pe tu Bibutijako-Kaśa.

Diskriminijako ombudi (DO) mote voĺaven te butijako dimnasgiere ta vaure vá pálal diskriminijako kanuni.  Tu saj phukaveha fack DO: ske ke tut hin džinta te tu sal avlo diskriminimen aro buti. Ke sal membura aro fackjakotšetaniba mote tu vágunes mukhen tu phukiba dóri.

Tu saj phukaveha diskriminiba ke dóles hin tšetaniba aro vaureha:

  • Bij 
  • Vauro bijesko indentiteti vaj manera
  • Etnikano tšetaniba
  • Religia vaj vaure paśiba
  • Sasteskotéliba
  • Seksualikano dživiba 
  • Beršiba

Tu saj nína phuka tu butjako dimnaskiero ke tu butjako dimnaskiero arakhela tut bengalide dóleske ke tu hin áhdal vaj tu áveha te lel phuridengophiŕiba.

Kon saj phukavel DO:ske?

Tu saj phukavehas diskriminiba ke sal personalii, ke ródehas butja, ke sal kirija po jek butjajakothan vaj sal úhlimen po butjajakothan. Prestibongiere ta praosikjakúne saj tšéren phukiba pa diskriminiba.

Tu saj phukaveha tu butjako dimnaskiero ka tu butjako dimnaskiero arakhela tu bengalide dóleske ke tu sal, vaj tu áveha te áchel phuridengophiŕo.

Tu  kon hin avlo mukhle butjata saj nína phuka diskriminiba. Te avel mukhle butjata mienila te tu mote agor tu buti.

Tu sal arakhen priśi diskriminiba.

  • Ke džaha aro butjajakoródibosko biro vaj ke tu sal aro kursos po butjakoródisbosko biro.
  • Ka leha kontakto pe fackjakotšetaniba vaj pe jek butjako dimnaskierosko oraginisasia.
  • Ke kameha te phiraves iego kompania ta ródila louvesko dumodíba.
  • Ka ródeha sar eksemplura legitimasia pe jek butjaja.
  • Ka tut hin kontakto pe tu bibutjakokaśa.

Diskriminiba hin niekimen ke dóles hin tšetaniba are vaureha:

  • Bij 
  • Vauro bijesko indentiteti vaj manera
  • Etnikano tšetaniba
  • Religia vaj vaure paśiba
  • Sasteskotéliba
  • Seksualikano dživiba 
  • Beršiba

Save sajpa hin man te phukaves DO:ske?

Diskriminiba hin ka jek butjako dimnaskiero arakhila tut bengalide ke vaure, sar eksemplura dóleske ke tu sal biseksuaikano vaj pa tu etnikano tšetanibosko khal.

Diskriminiba hin nína ka butjako dimnaskiero trakasirinela tut. Te trakasirinela hin te arakhel vaures bengales, sar eksemplura te akharel tut pe náveha so tu na kameha vaj spijavel pe manera katta tu ná rikhaveha.

Sáre kon hin hérune rikhavehas sar butjako dimnaskiero.

Butvares hin bilokho te dikhel so hin diskriminiba. Jek eksemplura hin manera so hin latše sárenge, nebi butvares barula douva priśi jek skokha ta avela lenge bengalide, sar eksemplura džújenge.

Tu sal arakhlo priśi kajo diskriminiba po buti. Tu sal nína arakhlo kajo diskriminiba aro butjakodživiba sar eksumplura apo:

  • Kontakto pe butiródibosko biroha.
  • Memburiba aro organisatsia, sar eksemplura memburiba aro organisatsija, sar eksemplura butjako dimnaskierosko oragnisatsia ta butjarengo organisatsija.
  • Phiraveha iego kompania, buti aro iego kompania, lovesko dumudíben ka phiraveha iego kompania.
  • Ka tu leha legitimatsia pe jek profesia (buti).

Eksemplura pa diskriminisija aro butjakodživiba

Exempel po so saj áchel diskriminiba aro butjakodžibviba so tu saj phuka diskriminijako ombudiske:

  • Tut hin kutide presiba ke tu butjakomal. Tumen it buti vaj pasa itslaga buti. Tu džinta hin te douva hin pa tu bij. 
  • Tu ná aveha po butjakorakhiba.  Tut hin tšihka kavieriba, endo lá tu na douva buti.
  • Tu tenkaveha te douva hin dóleske ke butjako dimnaskiero dikjas te sas džéno kon avlo aro džújako kóla po butjakorakhiba.
  • Tut hin tšihka kavieriba, bi ná áveha aro butjako rakhiba. Tu tenkaveha te douva hin dóleske ke tut hin bisveittikano náv.
  • Tu butjako dimnaskiero akharela tut pe náveha ”fjollan” vaj ”bögen”. Ka holavehas phenela butjako dimnaskiero te joi/jov ” feri spíjavela”.
  • Tu sal ródide fendide buti po tu butjakothan, nebi tu ná leha buti. Tu tenkaveha te douva hin dóleske ke butjako dimnaskiero ná kamela dota te tu becheha aro skamjakokuŕos.
  • To butjako dimnaskiero phenela te tu sal latšo, nebi tu sal aja” terno” te aves hérunes. 
  • Tu lá ná dumodíba te phiraveha kompania. Tu tenkaveha te douva hin dóleske te dóla kon dena dumidíben paśena te tu sal aja phuro.
  • Tu líjal agor tu frestiboski buti. Tu tenkaveha te douva hin dóleske ke tu avli phariske.
  • Tu leha puchiba aro butjako rakhiba te hinko tut aids. Tu tenkaveha te douva hin dóleske ke butjako ná kamela afrosvédokane.
  • Tu heteroseksualikane butiako mále lena te len pengo džúja ta džéne aro kompanijako bjav. Tu partner lela nà akhariba. Tu tenkaveha te butjako dimnaskiero ná kamela te tu sal homoseksualikano.
  • Tu butjako dimnaskiero dela tut bengalide presiba ke vaure personaleske. Tu tenkaveha te douva hin dóleske ke tut hin dikhiboskotéliba.
  • Tu butjako dimnaskiero rakhila pa seksi. Joi vaj jov rikhila phaĺo to truposta vahka tu na kameha douva.
  • O butjakoródibosko biro kamena na te jelpaven tut te lel buti. Jón phenela te kompania kamena te len feri svédokane personali.

Niekimen te magerimen

Ka tu hin tšerdal diskriminibako phukiba pa tu butjako dimnaskieresta lela ná butjako dimnaskiero te magerimen tut. Te magerimen saj sar eksemplura áchel te Tu leha bengalide butjakotšériba vaj tu mote tšérel bút perdaljako butija.

Jek komunis kon tšérila buti aro butijakoródibosko biro vaj aro Jek fackjakotšetaniba lena na te magerimen tut dóleske ke tu sal phukade len pa diskriminiba.

So hin trakasiba? 

Tšek komunis hyovyla te aven diskriminimen aro pengo butjako than. Ná hyoviba te aveha trakasimen pa tu butjako dimnaskieresta vaj vaure personali.

Ná hyoviba tut te aveha trakasimen kana sal sar eksemplura po tu butjakoródibosko biro vaj ka leha kontakti tu facko.

Te trakasirinela hin ka akharela vaures bengales, sar eksemplura te arakhel tut pe ajasáve náveha katta tu na rikhaveha, vaj te spíjavela po ajasáve manera katta tu na rikhaveha.

Trakasiba hin niekimen ke dóles hin tšetaniba aro vaureha:

  • Bij 
  • Vauro bijesko indentiteti vaj manera.
  • Etnikano tšetaniba
  • Religia vaj vaure paśiba
  • Sasteskotéliba
  • Seksualikano dživiba 
  • Beršiba

Trakasiba saj áchel ka džiko rakhila pa komujata po jek manera katta tu ná rikhaveha. Sar eksemplura pa džúja vaj homoseksualikane vaj romendar po specialno manera.

Trakasiba saj nína áchel ka arakhela vaure pe náveha sar eksemplura ”blatte”, ”zigenarjävel”, ”lappjävel”, ”mongo”, ”fjolla” vaj ”hora”. Douva saj nína áchel ka koni hin tšerdo jek natzikano truhul po tu skola trakasija hin ajasáve ka jek komuja rikhila pes téle, mulano, pretimen vaj pe vaure manera akhardo bengales. Sáre komuja hin vaurevitika ta rikhina korkores so hin trakasiba lenge. Tu sal douva kon saj phenel save lave hin tuke rikhaveha sar trakasiba.

Douva hin sakhojekes vaurevitikanes so jón rikhina sar trakasiba. Tu sal douva kon agorila ka tu hin avlo trakasimen.

Douva hin alti butjako dimnaskieres kones hin angnal svariba te áchelpe trakasiba.

So hin seksualikano trakasiba?

Trakasiba saj nína áchel seksualikane. Dólesko khal akharelas dóla pe seksualikane trakasiba. Douva saj áchel ka koni lela phaĺo tutta, vahka tu ná rikhaveha dotta vaj ka koni phenela te jov tai joi kamela te áchel tuśa, vahka tu ná kameha. Douva saj nína áchel te koni sikila tut seksualkane faraba so tu ná kameha te dikheha vaj spíjavela pa seksi po ajasávo manera katta tu na rikhaveha. Dotta hin but džinta te so hin ta so mote rikhavel sar seksualkane trakasiba.Tu sal douva kon saj phenes kon hin avlo trakasimen ta feri tu saj lel agoriba dotta hinko butjako than bisigurikano.

Phen stopp!

Kanuni phenela te douva kon trakasirinela mote lel džaniba te douva trakasirinela.
Dólesko khal mote tu rakhves kon sal trakasimen dóleske kon trakasirinela tut te jou vaj jov mote agor sar eksemplura te trakasirimen tut seksualikanes. Tu saj rakhaveha komujensa kon trakasirinela tut vaj rańel komujeske. Tu saj nína bihaveha vaure komuja te rakhavel lensa.

Butvares ka hin bilokhe trakasiba na hyoviba tumen te phenel tši. Tála phenela kanuni (laaga) te douva komunis kon trakasirinela tut mote lel džaniba te hin niekimen aro kanuni te trakasirinela vaure.

Trakasiba saj áchel diskriminiba

Ka butjako dimnaskiero trakasirinela tut phenela kanuni te douva hin diskriminiba.
Douva hin nína diskriminiba ke butjako dimnaskiero bihila vaure te trakasirinela tut. Tála hin tut sajpa te phuka tu butjako dimnaskiero fackjake vaj DO:ske. Butjako dimnaskiero hin komunis kon hin héruno aro butjako than. Douva ná diskriminiba ka vauro personali po butjako than trakasirinela tut. Ka butjakodimnaskiero lela dauva aro pesko džaniba mote jov te áchelpe ajasáve trakasiba. Douva hin tu butjako dimnaskieres kones hin angnal svariba te na tšek avelas trakasimen po butjako than.Douva hin diskriminiba ka tu aveha trakasimen pa džiko kon tšérila buti po.

  • butjakoródibosko biro, fackjako tšetaniba vaj butjako dimnasgierengo organisatsia.
  • kompania vaj organisatsia kon dena dumudíba te lelpe jek kompania.
  • Hougáje kon dena tut legitimatsia tu profesiake (butji) vaj ka tu aveha trakasimen pa bibutjako siguriboskokaśa.

Tu butjako dimnaskiero mote tšérel priśobosko buti

Kanuni phenela te butjako dimnaskiero mote tšérel priśibosko buti kajo trakasiba po butjakothan. Te tšerel priśibosko buti hin te dikhelpe te tši fanulas aro angnal aviba.

Kanuni phenela te butjako dimnaskieres kones hin 25 personali vaj butide mote lel plani. Aro plani hin rańiba priśibosko butjata kajo seksualikane trakasiba kones hin tšetaniba pe bij, etnikano tšetaniba, religia ta vaure paśiba.

Ka butjako dimnaskiero huńela vaj dikhela te džiko manus pinsila pes trakasimen po butjakothan mote butjako dimnaskiero lel džaniba so hin fanude. Ka douva hin trakasiba tála mote butjako dimnaskiero áchel trakasiba.

Ka tu butjakodimnaskiero ná tšerila tši saj phukavehas les tu fackjakotšetanibaske vaj DO:ske.

Na aveha magerimen ka phukaveha

Ka phukadal to butjako dimnaskieres pa trakasiba ná lela butjako dimnaskiero magerimen tut. Te magerimen saj sar eksemplura áchel te Tu leha bengalide butjako tšeriba vaj mote tšéres but perdalibosko buti. Ná lena butjakoródibosko biro vaj facko te magerimen tut ka phukadal len pa trakasiba. Tu saj phuka DO:ske vaj to fakoske  ka to butjako dimnaskiero magarimenela tut.

Sar me phukavá?

Tu saj phuka to butjako dimnaskiero Diskriminijako ombudiske (DO) ka tu džinta hin te tu hin avlo diskrimen. Ka sal membura aro facko tu saj phuka ni lenge. Tu saj nína phuka DO:ske ka to džinta hin te tu hin avlo diskriminimen pa tu a-kaśa vaj pa tu butjakoródibosko birota. Tu saj phuka DO:ske ka tu džinta hin te tu hin avlo diskriminimen ta dóles hin tšetaniba are vaureha:

  • Bij 
  • Vauro bijesko indentiteti vaj manera
  • Etnikano tšetaniba
  • Religia vaj vaure paśiba
  • Sasteskotéliba
  • Seksualikano dživiba 
  • Beršiba

Tu saj nína phuka ka tu butjako dimnaskiero arakhela tut bengalide po buti dóleske tu saj te áchel vaj sal aro phuridengo phiŕiba.

Ka butjako dimnaskiero huńela vaj dikhela te džiko manus pinsila pes trakasimen po buti mote butjako dimnaskiero te lel džaniba so hin fanudílo.

Ka douva hin trakasiba mote butjako dimnaskieron áchelpe trakasiba. Ka tu butjako dimnaskiero na tšérila tši saj phuka tu butjako dimnaskiereo tu fakjako tšetanibaske vaj DO:ske. Tu kones hin sasteskotéliba leha butvares horttiba te lel tu butjakothan jakhes te douva romsila tuke. Saj puchiba pa te romsavel lokalesko ráliba vaj uravtšeriba. Baro kompaniaske hin hyoviba te tšéren butide ke beskide. Baha tu fakjako tšetanibaske ta amenge aro DO te lel butide džaniba.

Jakhes tšereha

Feri tu saj tšereha tu phukiba ka paśeha te tu hin avlo diskrimimen. Tu mote rańes tu phukiba Diskriminijako ombudiske (DO:ske). Douva hin nína niekimen te diskriminiriela tut dóleske ke džiko aro tu húpa. Sar eksemplura tu phral hin transvestitura. Aro phukiba mote tu rań tu nav, adreśo ta tu telefonoskonumri. Avelas džinta ke rańehas nína tu e-postakoadreśo.

Tu mote rańeha dólesko nav kones tu phukaveha. Douva saj áchel sar eksemplura butjako dimnaskierosko nav, nav po butjakoródibosko biro vaj fackjakotšetaniba. Ran pańa so hin tu džinta soske tu hin avlo diskrimen. Ran pańa ka paśeha te dóles hin tšetaniba aro tu etnikano tšetanibosko, tu bij vaj tu beršibosko khal.

Ran jek lin DO:ske vaj pherda pherdiboskolin.

Ka kamehas te mukhen jek phukiba mote tu mukhen douva hastes. Jek dieli pa fanubijata pa butjakothan preskriberas but hastes. Ka Jek sáki hin phurjudílo na DO:ske sajpa te tšerel tši. Tu saj rańelpe tu phukiba po tu iego tšibaha ke jakhes kamehas.

Jakhes tšéreaha tu phukibake ka douva avela aro DO:skehin

Ka tu bihadal phukiba DO:ske tšéreaha ame ródiba pa tu phukibata. Douva mienila te ame drabavaha tšihkas tu rańiba ta laha džaniba so hin fanudílo. Ni douva konesta tu tšerdal phukiba lela phukavel pengo džinta pa fanubibata.

Ka DO lela agoriba te sal avlo diskrimen somsuvela DO jakhes te tume frestavena somsiba. Somsiba saj mienila te tu leha kamiba pa prośiba vaj tuke dehas louve. Ka tu ta douva konesta tu tšerdal phukiba na avena aro somsiba saj rikihila DO sáki aro tingi. Tingi hin hougáje kon lela agoriba hinko fanudílo tšek bilágakieres.

Niekimen te magerimen.

Ka phukadal tu butjako dimnaskiero DO:ske vaj fackeske ná lel butjako dimnaskiero te magerimen tut. Te magerimen saj sar eksemplura áchel te tu leha bengalide butjako tšeriba vaj te tu mote tšerel bút buti perdal tu buti.

Sar eksemplura butjakoródibosko biro vaj a–kaśa lela ná magerimen tut dóleske ke phukadal len DO:ske,  sar eksemplura te niekaven tut jelpiba te ródes buti

Sárekane rétiba

DO hin themuno hougáje.  Sáren hin horttiba te drabavel hougájengo rétiba. Rétiba hin sar eksemplura lin hougájenge.  E-post hin nína ajasavo rétiba.

Dóla rétiba so hin tšundo sar garudo hin sekretes vauro lav pe garudoske. Na sajpa te drabavel infomacia katar DO so hin tšundo sar garudo. 

Tu  sal misto aves te lel kontakto amensa ke tut hin puchiba. Tu leha te rakhaves ródibongiereha ke tut hin puchiba te sar rańehas tu phukiba DO:ske.