É bučí (Arbetslivet)

Čiró bučáko-gazda, naj léske slóbodo de diskremeníl tut. Diskriminátsia si kana várekon naj savořénsa pačivaló. Jekh bučáko-gazda naj léske slóbodo de diskremeníl tut kaj kerés bučí leste, vaj tu kaj ródes bučí, vaj tu kaj kerés prao, vaj tu kaj san praktikánto. Tu kaj  vužé kerés bučí kavréske, thaj várekon kavér bučáko-gazda lel vužilé ande é bučí, či léske naj slóbodo te diskremeníl tut.

Tu san protektimé katár diskriminátsia kaná žas te ródes bučí kaj bučásko- kantóra (Arbetsförmedlingen) vaj te san pe jekh edukátsia ando bučásko- kantóra.

Tu san protektimé katár diskriminátsia kaná si tut kontákto le bučáko- organátsia (fackförbund) vaj le bučange–gazdéngi organátsia (arbetsgivarorganisation). Le bučánge – organátsi si naprimér LO, TCO thaj Unionen.  Le bučange–gazdéngi organátsia si naprimér, Svenskt Näringsliv, Sveriges Hotell- och Restaurangföretagare och Sveriges Kommuner och Landsting.

Tu san protektimé katár diskriminátsia kana mangés ródes lové te putrés jekh šéfto, kana ródes naprimér legetimátsia pa jekh bučí, thaj kána si tut kontákto kaj  čiró bi bučako-kása (arbetslöshetskassan).

O Diskrimineringsombudsmannen (DO) lel sáma, te le bučánge-gazdi thaj kavér len pe pála é kris pa diskriminátsia.

Tu sar puřís kaj  čiró bučánge – organátsia, vaj kaj DO te ačarés tut ke areslán diskrimimé pe čirí bučí. Te san mémbro andé jekh bučángo – organátsia, músaj te puřis maj anglál kaj le bučáko- organátsia, pala goda sar puřis karíng DO?

  • Murš vaj pa žuvlí
  • Sexuálno identitéto vaj sar tu kórkoro ačarés tu
  • Andá saví grúpa san
  • Andá pačamós vaj relígia
  • Andá funkcionáko-pharimós
  • Andá le manušésko sexualimós
  • Andá le manušeske berš

Tu šaj puřís čiró gázda ánda goda ke naj pačivaló túsa, ánda goda ke sas tut dadéngo-skepimós vaj ke si te les dadéngo-skepimós. 

Kon šaj puříl kaj DO

Tu šaj puřís diskriminátsia te kerésa bučí varekáske, vaj kana ródes bučí, vaj kana tu, kaj vužé kerés bučí kavréske, thaj várekon kavér bučáko-gazda lel tut vužilé ande é bučí. Praktikántora thaj manúš kaj kerén prao, vi von sar puřín diskriminátsia.        

Tu vi šaj puřís čiró bučáko-gazda te či da tut pačív ánda godá ke si tut dadéngo-skepimós, vaj kana si te les dadéngo-skepimós vaj ke sas tut dadéngo-skepimós.

Tu kaj san šudinó katár é bučí  sar des andré jekh puřimata pa diskriminátsia. Kana san šudinó katár é bučí, tolmačílpe ke músaj te mukés čiri bučí.     

Tu san protektimé katár diskriminátsia   

  • kaná žas kaj bučásko- kantora (Arbetsförmedlingen) vaj te san pe jekh edukátsia.
  •  kána si tut kontákto ando bučásko- kantóra vaj kontákto ando bučáko- organátsia (fackförbund)
  • vaj kana kamés te putrés jekh šéfto thaj kana ródes lové
  • kana naprimér ródes legitimátsia pa jekh bučako edukátsia
  • kána si tut kontákto čiró bi bučako-kása (arbetslöshetskassan)     

Diskriminátsia naj slóbodo kána avél o diváno pa:   

  • Murš vaj pa žuvlí
  • Sexuálno identitéto vaj sar tu kórkořo ačarés tu
  • Andá saví grúpa san
  • Andá pačamós vaj relígia
  • Andá funkcionáko-pharimós
  • Andá le manušésko sexualimós
  • Andá le manušeske berš

So šaj puřív kaj DO?

Diskriminátsia si kana čiro bučáko-gazda  či da tut sa godá pačív sar le kavér, ánda godá ke san bisexuálno vaj ánda čiro etnikásko vítsa  

Diskriminátsia si vi kana čiro bučáko-gazda trakaseríl tut. Trakasería si kana várekon či del tut pačiv, naprimér te prasán  tut pe vare sóste kaj či plačál tut, vaj te keréna dilé phirjása túsa.    

Sváko ženó kaj si gazda žinelepe sar bučáko-gazda.

Diskriminatsía sar avél vunívar  trudsno te dikhes. Naprímér, krisá kaj mjazon  lašé savorenge, Núma sar anklel bi-laši  kavér manúšenge grúpi, naprimer le žuvljeange 

Tu san protektimé katár diskriminátsia pe čiri bučí. Vi ando bučako trájo san protektimé katár diskriminátsia naprimér andé:  

  • Konkatkto la bučásko- kantóra
  • Kana kamés te avés membro andé jekh organatsia naprimér andé  bučange–gazdéngi organátsia (arbetsgivarorganisation)vaj andé le bučánge – organátsi.
  • kana kamés te putrés jekh šéfto, kana keres bučí ando čiro šefto.
  • Kana les bučáko legetimatsia . 

Exemplo pa diskriminátsia ando bučako-trájo 

Exemplora pe soste sar avel diskriminátsia ando bučako-trájo kaj sar puřis kaj diskrimineringsombudsmannen. 

  • Maj xantsi pučin den tut de sar čiro bučako baráto. Sa goda bučí sar avel tumen. Du dingis ke san diskrimimé ánda goda ke san žuvli vaj murš.
  • Muken tut te aves kaj bučako-intervjua. Laše bučake-lila si tut, Núma či den tut é bučí. Tu dingis ke čiró bučako-gazda ačarda tut sar murš, thaj akana aves kaj é intervjua hurado ande žuvlané gadá.
  • Tute si lašé školáke lilá, núma či múken tut te avés pe é intervjua. Tu dingís ke le bučako- gazda ačarél ke si tu kavér themesko anáv.
  • Čiró bučako- gazda prasál tut kaj san murš, pe žuvli, vaj tu kaj san žuvli, prasal tut pe murš. kana areses meskerimé, phenel é bučako- gazda, ke voj ferdi kerdá phirasá tusá.
  • Tu rodán jekh kavér maj laši bučí kote kaj vuršé kerse bučí, Núma či dine tut é bučí. Tu dingís ke si ánda goda ke le bučako- gazda či kamél ke bešes ando rullstol.
  • Čiró bučako- gazda phenel tuke ke san hárniko, Núma tu san, ”prja ternó” te sar avés gazda.
  • Či den tut le lové kaj trubulas tut te putrés jekh šéfto. Tu dingís ke si ánda goda, ke godo kaj sas te del tut le lové, ačarél tut sar prja phuró.
  • Tu músaj sas te mukés čiri zumaviako-bučí (provanställning). Tu dingís ke si ánda goda ke arelslan pharí (ande le Devlesko vast).
  • And jekh bučako intervjua pušen tut te si tut aids. Tu dingís ke si ánda goda ke le bučako- gazda si les čořé gindora pa afrošvedája.
  • Čiré hetrosexualne bučakebaratora sar len pesa penge řomnjá thaj penge řomén pe la bučako pačiv. Čiró murš vaj žuvli naj invitimé. Tu dingís ke le bučako- gazda, naj lesko drago, ke san homosexualno.
  • Čiró bučako- gazda del tut maj xantsi bučake lové de sar le kavér bučarnaš. Tu dingís ke si ánda goda ke si tut doš pe le jakha.
  • Čiró bučako- gazda del duma pa sex. Voj vaj vo, azbál tut, thaj tu či kamés te azbál tut.
  • Jekh bučásko- kantóra, či kamél te ažutíl tut te arakhés jekh bučí. O manuš kaj kerel bučí ande kantora phelél, ke le bučange- gazdi ferdi kamén te astaren manuš kaj von ačarén sar švedája. 

Naj slóbodo te došares

Te puřisardán čiro bučako- gazda pa diskriminatsía, naj slóbodo čire bučako- gazda te došarel tut. Kana došarel sar avel, naprimér ke del tut maj čoři  bučí te keres, vaj músaj tuke te kerés maj but bučí oprál pa čire bučake časorá.

Jekh bučásko-kantora vaj jekh bučánge-organátsia, naj či lengé slóbodo te došarén tut, te puřisardán len pa diskriminatsía.  

So si trakaserimáta?

Konik te na avél trakasardimé pe pesko bučako-than. Tu te na anklés trakasadimé katár čiró bučako- gazda vaj katár le kavér kaj keren tusa bučí.

Tu te na anklés trakasarimé kána, naprimér san kaj čiró bučásko-kantora vaj kana les kontakto čiró bučánge-organátsia. 

Trakaseria si kana či des le manušés lašó pačiv, naprimér kana varekon akharél tut pe váresoste kaj či plačál tut, vaj te keréna bi-malalade phirasá.  

Trakaresía si kana avél o diváno pa

  • Murš vaj pa žuvlí
  • Sexuálno identitéto vaj sar tu kórkořo ačarés tu
  • Andá saví grúpa san
  • Andá pačamós vaj relígia
  • Andá funkcionáko-pharimós
  • Andá le manušésko sexualimós
  • Andá le manušeske berš

Trakasería sar avél kána varékon del duma pa manuš pe jekh modo kaj tu či kamés

Trakasería sar avél vi kána akharés varékon, naprimé ”blatte” (kalořó), ”zigenarjävel”, ”lappjävel”, ”mongo”,” fjolla” vaj ”hora”. Šaj avel vi kana varekon ramosárdá jekh nazistengo trušúl pe čiro škápo. Trakasería kerel te ačarélpe o manuš nekišimé, dukado ilésa, hoteímé vaj čořés lino sáma. Naj svako manuš kaj ačarel so si trakaserimáta vaj naj. Ferdi tu kaj anklés trakasarsime, purunčís te si le vórbi trakaserimáke vaj naj.

Naj svako manuš kaj ačarel so si trakaserimáta vaj naj. Ferdi tu kaj anklés trakasarsime, purunčís te si le vórbi trakaserimáke vaj naj.

Kana godi si le bučako- gazda kaj músaj te ašavél le trakaserimáta. 

So si sexualne trakaserimáta?  

Trakaserimáta vi sar avél sexualne. Phenelpe sexualne trakaserimáta. Šaj avél kana varekon azbal tut bi te kames, vaj varekon phenel ke kamél te sovél tusa, bi te kamés. Vi sar avél kana varekon kamél te sikavel tuke sexualné patrétsi kaj či kamés te dikhes, vaj te kerél phirasá pa sex kaj či plačal tut.  

Naj svako manuš kaj ačarel so si trakaserimáta vaj naj.  Férdi tu kaj anklés sexualno trakasarimé, ačarés te si la bučáko-than bi daráko

Phen dóšta!

Ande é kris ramolpe tahj phenel, godo kaj trakaseríl trubul te žanél thaj te ačarél ke trakaseril. Ánda goda músaj tu kan san trakaserimé, te phenés godoleske kaj traseril tut, ke voj vaj vo músaj te ašel peske trakaserimátasa, naprimer pa sexualné trakaserimáta.

Tu sar des duma vaj sar ramos le manušeske kaj trakaseril tut. Sar mangés ažutimos katar varekon te den duma le manušesa.

Vunívar kana si phare trakaserimáta či trubus te phenés dóšta vaj te ašél. Atuči phenel é kris ke o manuš trubulas te žanél péstar ke si trakaserimáta.

Trakaserimáta sar avél diskriminátsia

 Te trakaseril tut jekh bučako- gazda, ramolpe ande é kris ke si diskriminátsia. Diskriminátsia si, vi te phenela le bučako- gazda varekavréske te trakaseríl tut. Atúnči sar puřis le bučako- gazda kaj le bučánge –organátsia vaj kaj DO. Bučako-gazda si jekh manuš kaj gazdíl.

Naj diskriminátsia kana varekon ánda le bučarnaš trakaseril tut. Núma kána des le bučako-gazda pe gor, ke san trakaserimé pe é bučí, muaj vo te ašavél le trakaserimáta. Gado ašel pe čiró bučako-gazda, te na anklel varekon trakaserime pe é bučí.  

Diskriminátsia si te avés trakaserime katár varékon kaj kerél bučí   

  • ande jekh bučásko-kantora vaj jekh bučánge-organátsia vaj bučange–gazdéngi organátsia.
  • andé jekh šéfto vaj organatsia kaj del lovéngo ažutímos te sar putres jekh šefto.
  • Kaj godo myndighet kaj del avrí legetimatsia pa jekh bučí, vaj te anklés trakaserime katár bibučange kása.

Čiró bučako-gazda músaj te préparíl 

É kris phenel, ke le bučako-gazda músaj te préparíl te na anklel trakaseria pe é bučí. O préparimós si te na anklél váreso maj anglé ande é vrjámja.    

É kris phenel, ke jekh bučako-gazda kaj si les 25 bučarné vaj maj but, músaj te avel les jekh plano. Ando plano músaj te ramolpe sar von kerén kontra bučí pa sexualné trakaserimáta, thaj trakaserimáta kaj žal pa o diváno, te san murš vaj žuvlí, vaj ánda katár savi etnikosko grupo san, religia, vaj kavér pačaimós.    

Te ašunéla jekh bučako-gazda, vaj te dhikél ke varekon ačarélpe trakaserimé pe é bučí, músaj le bučako-gazda te lel sáma so nakhlas pe. Te si trakasería músaj le bučako-gazda te ašavél le trakaserimáta.

Te či keréla čiro bučako-gazda váreso te ašavél é trakaserimáta, sar puřis le bučako-gazda kaj čiro bučánge-organátsia vaj kaj DO. 

Tu kaj puřis, či ankles došaló vajke štrafoimé

Te puřisardan čiro bučako-gazda pe trakaserímata, naj slóbodo le bučako-gazda te došarel tut vaj te štrafoíl tut.  

È štrafoimáta sar avél naprimér ke les maj čoři bučí de sar maj anglál, vaj músaj te kerés bučí oprál pa čire bučake časorá. 

Jekh bučásko- kantóra (arbetsförmedling) vaj le bučáko- organátsia (fackförbund), či von naj lenge slóbodo te štráfoín  tut te puřisardan len, pa trakaserimáta

Sar puřis kaj DO vaj kaj čiri bučáko- organátsia te štrafoil čiro bučako-gazda.

Sar te puřív?

Tu sar puřis čiro bučako-gazda kaj Diskrimineringsombudsmannen (DO) te ačarés ke avilan diskrimimé. Te san membro ando jekh bučáko- organátsia sar puřis lénde.

Du kan också anmäla till DO om du tycker att du till exempel har blivit diskriminerad av din a-kassa eller av din arbetsförmedling.

Vi sar puřis kaj DO te ačarés, te avilan diskrimimé naprimer katár čiro a-kasa vaj katár čiro bučásko - kantóra

Du kan anmäla till DO om du tycker att du har blivit diskriminerad och det har samband med:

Tu sar puřis kaj DO te ačarés ke san diskrimimé kana avél o diváno pa

  • Murš vaj pa žuvlí
  • Sexuálno identitéto vaj sar tu kórkořo ačarés tu
  • Andá saví grúpa san
  • Andá pačamós vaj relígia
  • Andá funkcionáko-pharimós
  • Andá le manušésko sexualimós
  • Andá le manušeske berš

Tu šaj puřís čiró gázda ánda goda ke naj pačivaló túsa pe é bučí, ánda goda ke san, vaj si te les dadéngo-skepimós katar é bučí.

Te ašunéla jekh bučako-gazda, vaj te dhikél ke varekon ačarélpe trakaserimé pe é bučí, músaj le bučako-gazda te lel sáma so nakhlas pe. Te si trakasería músaj le bučako-gazda te ašavél le trakaserimáta. Te či ašela le trakaserimáta, sar puřis čiro bučako-gazda kaj bučáko- organátsia (fackförbund) vaj kaj DO.

Tu kaj si tut funkcionáko-pharimós, maj but si tut čačimos de sar niči, te lašaren čiro bučáko-than (arbetsplats) te ašél mištó tuke. Kana avel o diváno te lašaren o bučáko-than pala tute, sar avel ke músaj te lašarén andrál andé le bučíako – lokalo vaj te lašarén le bučako - trabora te ašen pala tute.  Jekh báro bučíako – than, músaj te lašarén maj buth de sar jekh sinó. Mar telefóno kaj čiro bučáko- organátsia vaj kaj DO te ródes maj informatsia.   

Ker gadjea

Ferdi jekh puřimáta sar des andré, te tu korkořo ačarés ke areslán diskrimimé.  Ramosár čiri puřimata, thaj trade é puřimata kaj diskrimineringsombudsmannen (DO). Sa gadja naj slóbodo te diskrmenin tut pe varésoste andé čiri familia. Naprimér te si čiro phral tranvestito.    

Ande é puřimáta músaj te ramos čiro anáv, čiro adréso thaj čiro telefonosko numéra. Mištó sas te avél te ramósarés čiro e- poštákao adréso.

Músaj te ramos o anáv pe godo kaj puřís. Sar avél naprimér o anáv pe čiro bučako-gazda,vaj o anáv pe čiro bučáko- organátsia (fackförbund). Ramósar sóstar tu dingís ke tu areslán diskrimimé. 

Ramosár te dingís ke é diskriminátsia si pála čiri etnikásko vítsa, vaj te si ánda goda ke san murš vaj žuvlí, vaj te si ánda čiré berš. 

Ramósar jekh lil kaj DOvaj phir jekh puřimasko-rham (blankett).

Te kamés te kerés jekh puřimáta, músaj te puřís ánda jekh dáta. Te nakhela prja lungo vrjeama ci valíl é puřimáta. Kana cirí puřimata ci maj valí ánda goda ke nakhla prja lungo vrjeama, naštil o DO te žál anglé ande é kris.

Sar ramos čiri puřimáta pe čiri chib te kamésa

Gadja keras amé kana avél čirí puřimáta kaj DO

Kana tu tradán čirí puřimáta kaj DO, ame rodás le gorá so nakhlas pa tute. 

Amé žinás čiro líl pe é puřimáta mištó, tahj rodás le gorá so nakhlas pa tute. Gudó kaj tu puřisardán pa diskriminátsia, mukas vi les te phenél so nakhlás. 

Te ačaréla o DO ke areslán diskrimimé, zumavél o DO te šinél é kris maškar  tumende divánósa. Te ašena ando o diváno šaj anklel ke les pučin, vaj jekh iertimós kar godo kaj arisló te diskrimenil tut.

Ampetsin ampetitsarda ampetiisajlem ampetisájle ampetisalém ampetisaráv ampetisarde ampetisardiné betyder förlikning överenskommelse enas samsas.     

Te či ašelan jekh kavrésa ando diváno te pučinél tut vaj te del tut jekh iertimos, antunči sar ingerels o DO čiro diváno ande é kris.

É kris si kaj purunčil, kana várekon či la pe pala lé krisenge lilá pa diskriminátsia.    

Naj slóbodo te došares vaj štrafoís 

Te puřisardán čiro bučako- gazda kaj DO vaj kaj bučako- organatsia, atúnči naj slóbodo le bučako- gazda te štrafoíl tut pe varesóste

Štrafoímáta sar avél naprimer ke den tut maj čořé bučá te kerés vaj ke músaj tuke te kerés maj but bučí oprál pa čire bučake časorá.

Naprímér  jekh bučásko- kantóra (arbetsförmedling) vaj a- kasa naj či lenge slóbodo te štrafoin tut ánda goda ke puřisardan len kaj DO naprimer te oprína tut kana kamés ažutimos te rodés bučí.

Ofisialno dokumento

DO är en myndighet. Alla har rätt att läsa myndigheters handlingar. En handling är till exempel ett brev till myndigheten. Också e-post är en handling.

DO si jekh themesko organatsia. Svako manuš si les čačimos te žinél le ramá kaj avél lendar.  

Núma si vi garadé rama. Kaver anáv pa garado si sekritéso. Naštis te žinés informatsia katár DO kaj von todiné skritésomé.    

Tu san mišo akardo, te les kontakto karíng DO te si tut pušaimata. Tu sar des dúma jekhe expertosá kana či žané sar te ramos čiró puřimata.